Cẩm nang Sức khỏe · 12/5/2026
Cận thị (myopia) — tình trạng nhìn gần rõ nhưng nhìn xa bị mờ — đang trở thành “đại dịch thị giác” toàn cầu. Tại các thành phố lớn châu Á, tỷ lệ trẻ em bị cận thị trong độ tuổi học đường lên đến 60–80%. Ở Việt Nam, số trẻ cận thị ngày càng tăng, đặc biệt từ khi thiết bị điện tử trở nên phổ biến.
Điều đáng lo ngại không chỉ là việc phải đeo kính — mà là cận thị cao độ (trên -6D) làm tăng nguy cơ bong võng mạc, tăng nhãn áp và thoái hóa điểm vàng về sau.
Dấu hiệu trẻ có thể bị cận thị
Trẻ nhỏ thường không tự nhận ra mình nhìn kém, vì chúng không biết rằng người khác nhìn xa rõ hơn mình. Cha mẹ cần chú ý những biểu hiện sau:
- Nheo mắt khi nhìn bảng trên lớp hoặc xem tivi
- Ngồi gần màn hình hơn bình thường, hoặc cúi sát sách khi đọc
- Hay nhức đầu, đặc biệt sau khi học bài hoặc nhìn xa lâu
- Mỏi mắt, chảy nước mắt sau khi đọc sách hoặc nhìn chằm chằm
- Học kém hơn mà không rõ lý do (do không nhìn rõ bảng)
- Dụi mắt nhiều hoặc nhắm một mắt khi nhìn
- Trẻ nói “con không nhìn thấy…” khi xem bảng hoặc xem phim
Nguyên nhân tại sao cận thị ngày càng tăng
Di truyền
Nếu cả bố lẫn mẹ đều bị cận thị, nguy cơ con bị cận thị lên đến 40–60%.
Ít thời gian ngoài trời
Đây là yếu tố được nghiên cứu nhiều nhất hiện nay. Ánh sáng tự nhiên kích thích sản xuất dopamine trong võng mạc, giúp điều hòa sự tăng trưởng của nhãn cầu. Trẻ em ngày nay dành ít thời gian ngoài trời hơn nhiều so với các thế hệ trước.
Nhìn gần quá nhiều
Học bài, đọc sách, dùng điện thoại và máy tính bảng trong thời gian dài — đặc biệt ở khoảng cách gần — tạo áp lực lên cơ điều tiết mắt và thúc đẩy cận thị tiến triển.
Khi nào cần cho trẻ đi kiểm tra mắt?
- Trẻ trước khi vào lớp 1 nên được kiểm tra thị lực lần đầu
- Mỗi năm 1 lần đối với trẻ đang học tiểu học và THCS
- Ngay khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào kể trên
- Trẻ đã bị cận nên kiểm tra mỗi 6 tháng để theo dõi tiến triển
Làm chậm tiến triển cận thị: Có thể không?
Cận thị không thể hoàn toàn ngăn chặn bằng lối sống, nhưng có thể làm chậm đáng kể tốc độ tăng độ. Các biện pháp được chứng minh có hiệu quả:
Tăng thời gian hoạt động ngoài trời
Các nghiên cứu cho thấy trẻ hoạt động ngoài trời ít nhất 2 tiếng mỗi ngày có tốc độ tăng độ cận thấp hơn đáng kể. Đây là biện pháp phòng ngừa hiệu quả và không tốn kém nhất.
Quy tắc 20-20-20
Sau 20 phút nhìn gần, nhìn ra xa ít nhất 20 feet (6 mét) trong 20 giây để mắt được nghỉ ngơi. Áp dụng cả khi đọc sách lẫn dùng màn hình.
Giữ khoảng cách hợp lý
- Đọc sách và làm bài ở khoảng cách ít nhất 30 cm
- Màn hình máy tính cách mắt 50–70 cm
- Xem tivi cách ít nhất 2–3 mét
Can thiệp y tế chuyên biệt (nếu cần)
Với trẻ cận tiến triển nhanh (tăng hơn 0.75D/năm), bác sĩ mắt có thể tư vấn:
- Kính orthokeratology (kính đeo ban đêm định hình giác mạc)
- Thuốc nhỏ mắt Atropine nồng độ thấp
- Kính đa tiêu điểm hoặc kính áp tròng đặc biệt kiểm soát cận
Lưu ý khi chọn kính cho trẻ
- Đo kính tại cơ sở chuyên khoa mắt, không chỉ ở tiệm kính thông thường
- Kính phải đúng độ — kính không đủ số không giúp mắt trẻ nhìn rõ và dễ tăng độ hơn
- Trẻ nhỏ cần kính gọng linh hoạt, chắc chắn, phù hợp hoạt động thể chất
Tại Trung tâm Y khoa Kỳ Hòa, khoa Mắt thực hiện kiểm tra thị lực toàn diện, đo khúc xạ và tư vấn lựa chọn phương pháp kiểm soát cận thị phù hợp cho từng trẻ. Liên hệ 028.3868.1097 để đặt lịch khám.
